کالیبراسیون رفراکتومتر : رفراکتومتر یا رفرکتومتر (انکسار سنج) دستگاهی است که از شکست نور برای شناسایی یک نمونه و تعیین میزان خلوص آن استفاده می کند و در نهایت غلظت یک ماده خاص را در آن نمونه ( که عموماً محلول می باشد ) اندازه می گیرد.

رفراکتومتر چگونه ویژگی های فیزیکی محلول های گوناگون را تشخیص می دهد ؟

در برخی از مدل های این دستگاه ها مقدار عددی انکسار که به آن ضریب شکست ( n ) می گویند نیز نمایش داده می شود. از این دستگاه ها بیشتر به منظور اندازه گیری مواردی نظیر محتوای قندی ، شوری ، درصد الکل ، تعداد کل پروتئین ها ، درصد جامدات حل شده و کارهایی از این دست موارد استفاده می شود ؛ مثلاً یک رفراکتومتر اندازه گیری کننده شوری آب ، در واقع میزان نمک حل شده در یک محلول را می سنجد و با همین کاربرد در زمینه تست آب دریا و آکواریوم ها مورد استفاده قرار می گیرد. در ادامه این مطلب به بررسی چگونگی کالیبراسیون رفراکتومتر می پردازیم و مراحل آن را بررسی می کنیم.

رفراکتومترهای دیجیتالی و آنالوگ

رفراکتومترها در انواع دیجیتال و آنالوگ تولید می شوند که در مدل های آنالوگ از یک منشور برای ایجاد شکست در دستگاه استفاده می شود. رفراکتومترهای دیجیتال نیز نتایج آزمایش را بر روی نمایشگر و ال سی دی دستگاه نشان می دهند . در دسته بندی های دیگر رفراکتومتر ها را به انواع دستی ، رومیزی و آنلاین تقسیم بندی می کنند. رفراکتومتر های دستی که به آنها پرتابل یا قابل حمل نیز گفته می شود قابلیت استفاده در انواع آزمایشگاه ها و اماکن مختلف را دارند؛ رفراکتومتر های رومیزی از این قابلیت بی بهره هستند اما مزیت آنها بر دستگاه های پرتابل ، معمولاً دقت بیشترشان می باشد. حال که مختصری در مورد این دستگاه های شکست سنج دانستید بهتر است به بررسی چگونگی کالیبراسیون رفراکتومتر بپردازیم و مراحل آن را بررسی نماییم.

لزوم دقت به دمای محیط کالیبراسیون

قبل از هر چیز ذکر این نکته حیاتی است که برای آن دسته از دستگاه هایی که فاقد ATC می باشند عمل کالیبراسیون تنها برای میزان دمایی می باشد که کالیبره کردن دستگاه در همان دما انجام شده است. این بدان معناست که اگر مثلاً دمای اتاق 5 درجه تغییر کند عمل کالیبراسیون باید مجدداً تحت دمای جدید انجام گیرد. حتی اگر تغییرات دمایی یک درجه باشد باعث می شود که اندازه گیری تحت تاثیر قرار گیرد ؛ بنابراین اگر قصد آزمایشی دارید که نتایج آن باید کاملاً دقیق و درست باشد ، باید قبل از انجام آزمایش و دقیقاً در همان محل ( با همان میزان دما ) عملیات کالیبراسیون انجام گیرد.

شرح عملیات

برای شروع عملیات کالیبراسیون ابتدا به دفترچه راهنمای دستگاه رجوع نمایید . البته یک سری از ابزارهای ساده برای انجام کالیبراسیون وجود دارند که در صورت عدم دسترسی به دفترچه راهنما می توانید از آنها استفاده کنید؛ به عنوان مثال آب مقطر ابزاری است که برای اکثر مدل های رفراکتومتر جوابگو خواهد بود و می توان عملیات کالیبراسیون رفراکتومتر را با آن به انجام رساند . لازم به ذکر است که برخی از مدل ها که تعدادشان محدود است برای کالیبره شدن نیاز به مایع مخصوص کالیبراسیون دارند که البته روش کار چه در زمان استفاده از آب مقطر و چه در زمان استفاده از مایع کالیبراسیون به یک شکل خواهد بود.

در ادامه پلیت دستگاه را باز کرده و مقدار 2 الی 3 قطره آب مقطر را بر روی منشور اصلی بچکانید. سپس درپوش آن را بسته تا آب مقطر بر روی کل سطح آن منشور بدون اینکه تشکیل حبابی داده یا لکه ای بر جای بگذارد خشک شود. سپس پلیت را روبروی یک منبع نوری مناسب بگیرید و به داخل عدسی نگاه کنید. خواهید دید که یک میدان دایره ای شکل به همراه علامت هایی در پایین نقطه مرکزی وجود دارند. ممکن است این علائم واضح نباشند که در آن صورت باید با فوکوس نمودن عدسی برای ایجاد وضوح بیشتر در تصویر اقدام کنید. موضوع حائز اهمیت این است که قسمت پایینی این میدان باید به رنگ سفید باشد و در قسمت بالایی رنگ آبی را ببینید.

قدم نهایی کالیبره کردن

مهمترین قسمت کالیبراسیون این مرحله است که همچنان که به عدسی نگاه می کنید پیچ کالیبراسیون را بچرخاید و این کار را تا وقتی که مرز بین ناحیه آبی بالا و قسمت سفید پایین میدان دقیقاً بر روی خط صفر درجه قرار گیرد ادامه دهید. در واقع این کار باید به شکلی انجام شود که این دو قسمت بر روی خط صفر درجه با هم برخورد کنند. در اینجا می توانید بگویید که دستگاه شما کالیبراسیون شده است که البته همانطور که گفتیم این موضوع فقط در دمای فعلی مکانی که شما قرار دارید صحت دارد.